Leabhráin an Irisleabhair--III | Page 5

na heaglaise go lonnrach agus ag cur comp��rd is ��thas ar na daoinibh ar fad. Is mar sin a bheidh an sc��al againn i dtaoibh na scoile, cuirtear aon scoil amh��in ar bun; lastar an choinneal bheag amh��in, agus is gearr le congnamh D�� go mbeidh blaodhm soluis ag ��irghe �� ch��ig ��irdibh na h��ireann n�� m��chfar go de�� na nde��r. Is mithid d��inn tosnughadh. Is cuma c�� gcuirfear an scoil sin ar bun--i nD��n na nGall, i gConntae na Gaillimhe n�� i gCiarraidhe. Acht ��'s Ciarraidheach Con��n Maol, ��'s Ciarraidheach "Beirt Fhear" agus ��'s Ciarraidheach m�� f��in, agus nuair n�� fuil aon chr��och n�� Conntae eile ag tabhairt f��'n obair seo, is d��igh liom gur fearra dh��inn tosnughadh le Ciarraidhe--��it ��igin thiar an fad i mBaile an Fheirt��irigh n�� i n��bhr��thach n�� i nGleann Beithe. B'fhearr liom aon scoil f��or-Ghaedhealach amh��in 'n�� dh�� thimthire. Caithfear airgead do shol��thar acht n�� d��igh liom go bf��gfaidh na Ciarraidhigh cib�� ��it i n-a bhfuil siad aon easnamh orainn, agus n��'l amhras n�� go dtabharfaidh an ��rd-fheis congnamh d��inn agus go mbeann��ghaidh s�� ��r n-obair. Tosnuighm��s le congnamh D�� agus do r��ir mo thuairime n��or rinneadh obair riamh ar son ��r dteangan n��os fearr 'n�� an obair do cheap Con��n Maol.
P��DRAIG UA DUINN��N.

IV. CUIRTEAR CORC SA BHAIRILE FEASTA, A UAISLE.
Nuair bh��os-sa ar scoil sa tseana-shaoghal, n�� raibh n��mhaid ba mh�� agam n�� bairile. Seo mar a th��rlaidh sin. An m��-fhort��n m��ighistir a bh�� againn, n�� raibh oiread mo dhuirn ann, acht bh�� b��ic asail aige, & rud ba mheasa na soin, slat chomh fada le slat Mhaoise. "Anois" adeireadh s��, agus �� ag r��st��il s��os agus suas, agus ag f��scadh na slaite ar t�� na s��l a bhaint asainn, "t�� bairile ��irithe ann agus dh�� pholl ann--poll 'n-a bhun agus poll 'n-a bharr, agus dh�� corc ionnta. D�� mbeadh an bairle l��n d'uisce agus go dtarraiceoghth�� an corc th��os do bheadh an bairile follamh i gcionn deich n��imit��; acht d�� mbeadh s�� follamh & go leogf�� uisce isteach ann tr��d an bpoll thuas, do bheadh s�� l��n i gcionn dh�� n��imit d��ag. Cuir i gc��s anois go mbeadh an bairile l��n, agus go dtarraiceoghth�� an d�� chorc i n-��infheacht, cahuin a bheadh s�� i n-d��sc?"
Is ar an gceist seo do chuimhnigheas an l�� f�� dheireadh nuair chonnac aiste Chon��in Mhaoil mar gheall ar an scoil Ghaedhealaigh. Mar is solaoid d'��irinn an bairile ��d. Bh�� s�� ar sc��idhe de Ghaedhilg--cnuasach saothair intinne ��r sinsear romhainn. Annsoin, do th��inig an feallt��ir Sasannaigh, & do dhein s�� poll i dt��in an bhairile, agus si��d an t-uachtar saidhbhir le f��naidh. I n-ionad an phuill a stop is amhlaidh a bh��omar-na, ar n��s bhraisile leanbh timcheall loch��in ar thaobh sr��ide glagair, ag rinnce & ag bualadh bas le sp��rt nuair choncamair na cais�� geala ag gabh��il s��os, agus do rop cuid againn ��r m��aranna sa pholl gh�� fhairsingiughadh i gc��s go mbeadh tuile n��os m�� againn.
Sul a raibh an tubaist ar fad d��anta againn do th��inig fir chalma Chonnradh na Gaedhilge d'��r gcose. D'��is aghaidh b��il a thabhairt orainne do chuadar ag stop an phuill. Acht n��or leog an Sasannach d��ibh ��.
"P�� n��dh is mar a dheineann an Bairile," ar s��, "is liom-sa an poll soin, agus n�� le��mhthaidh sibh barra m��ire a leogaint air."
"D��inim��s poll i gceann an bhairilie" arsa na fir, "agus cuirim��s tuilleadh uachtair ann."
Do d��anadh mar sin, agus do chuireadar fios ar uachtar ar fuid na t��re le cur 'sa' bhairile; acht, for��or! t�� uachtar gann i n��irinn anois. Cuireadh strannc��n maith �� Bhaile Mh��irne ch��cha, cuid ��'n nGailimh, cuid �� Chiaraidhe. Do chuir an tAthair Peadar tuna uaidh f��in ch��cha; agus do bhailigh C�� Uladh, an fear bocht l��n poit��n d��ibh thall 'sa abhus i dT��r Chonaill. 'N-a n-��aghmais sin, is minic n�� raibh le fagh��il aca acht an bainne g��ar, an lionn caol, & an bhl��thach. N�� ag lochtughadh na ndaoine n-a thaobh soin at��im, mar thugadar uatha go toilteanach ��, & n�� raibh a mhalairt aca.
T�� atharrach sc��il le tamall againn, agus �� t�� is d��igh liom-sa n��r mhisde dh��inn a tharrac chugainn. D'fh��g na Sasannaigh an bairile f��inn f��in. Nach mithid d��inn an corc a chur ann? Bh�� tuigsint mh��r i mbairile ag an m��ighistir ��d a bh�� orm-sa, agus d��arfadh s�� n�� tiucfadh leis an nGob��n Saor f��in �� l��onadh faid a f��gfidhe a leogaint uaidh tr��d an uathais mh��ir ��d 'n-a th��in ��.
N�� ag dul i gcumhainge at�� an uathais seo, t�� seacht gcomhachta ag cabhrughadh le ch��ile chun �� leathanughadh �� l�� go l��. Farsingi-gheann rith uisce poll choidhche. N��'l ��an-duine a th��gadh suas le galldachas n�� d��anfaidh s�� na daoine a bheidh 'n-a chomhluadar gallda mar �� f��in. Chonnac-sa an l�� eile tri��r leanbh ��ga n��r chuaidh ar scoil riamh gh�� dh��anamh so le na sean-mh��thair