Leabhráin an Irisleabhair--III | Page 4

a chur ar dhaoinibh bochta g��bhataracha, ar lucht iascaireachta, ar lucht scl��bhaidheachta, is ar a leith��ididhibh, bheith ag iarraidh maide a thabhairt d��ibh muna labharfaid Gaedhilg iad f��in is muna labharfaid Gaedhilg le n-a bp��istidhibh & bheith ag gear��n n�� fuil ruainne do'n Spioraid Ghaedhealaigh f��gtha 'n-a measc nuair a mhothuightear an tuile ag tr��ghadh & gan caoi ar chasadh aici. Is beag an mhaitheas �� sin go l��ir muna bhf��adaim��d gach n��dh bhaineann le n-a ngn�� saoghalta do mh��ineadh dos na daoinibh i nGaedhilg. Muna bhfuil brigh 'san Ghaedhilg f�� l��thair acht chum iasc do chomhaireamh n�� cearca do dh��ol ar mhargadh n�� d��irc a lorg �� thigh go tigh n�� f��s chum amhr��in shultmhara do chanadh le hais na teineadh, n�� fada fhanfaidh fi�� na br��ogh soin f��in innti, agus is beag an mhaitheas d��inn bheith ag gabh��il d�� agus ag tabhairt iarrachta ar �� choime��d 'n-a beathaidh. N�� f��adfaidh daoine bheith i gcomhnuidhe ag d��ol cearc n�� ag comhaireamh ��isc n�� ag lorg na d��irce--caithfear a l��n rudaidhe nach iad a dh��anamh, & muna mbeidh s�� i gcumas na ndaoine iad a dh��anamh i nGaedhilg d��anfar i mB��arla iad agus l��igfear an Ghaedhilg le fuacht is le faillighe. M�� fhanann gach duine ��g is aosta, a labhrann Gaedhilg is n�� fuil tabhairt suas i mB��arla air, m�� fhanann s�� 'n-a illiterate, m��'s ��igin d�� a mharc (��) a chur i bp��ip��ar i n-ionad a anma, m��'s ��igin d�� m��inte��ir B��arla d'fagh��il d�� chlainn n�� iad a bheith 'n-a n-illiterates mar �� f��in--m�� leantar do'n chleas soin, is gearr a bheidh a leith��id�� sin d' illiterate n-��r measc, is ge��rr a bheidh B��arla ag ��inne acht drabhghail bheag gan bhrigh. Cad do ruaig an Ghaedhilg as Conntae Luimnigh, as Conntae Tiobrad ��rann, as ur-mh��r de Chonntae Chorcaighe, as Cathair Chorcaighe agus as conntaethibh is cathrachaibh nach iad? Cad do chuir an f��n uirthi, �� aimsir an droch-shaoghail go dt�� seo? 'Neosad-sa d��bh cad do chuir f��n is ruagairt ar ��r dteangain. Leath-ch��ad bliadhan o shoin n�� ��s a chionn bh�� s�� d�� labhairt go fl��irreach ag ��g is aosta ar fuaid na Mumhan, & ba dh��igh le duine n�� tiocfadh aon bhriseadh go br��th uirthi. Bh�� filidheacht le fagh��il aisti, bh�� sc��alta fiannaidheachta le fagh��il aisti, bh�� comhr��dh suilt is grinn le fagh��il aisti. Dar nd��igh ba mhaith an rud sain. Acht n�� fh��adfadh daoine maireachtaint ar rannaibh filidheachta, is n�� bhainfeadh eachtraidhe ar Ois��n is ar Oscar an tart n�� an t-ocras de mhuirighean ��g neamh-chongantach. N��or f��adadh dul chum cinn le gn�� an tsaoghail gan tabhairt suas ��igin oireamhnach, & n�� raibh an tabhairt suas soin le fagh��il i nGaedhilg, & bh�� s�� le fagh��il i mB��arla. D�� bhrigh sin cuireadh an Ghaedhilg i leath-taoibh & t�� a rian uirthi indiu. T�� an rud c��adna soin ar siubhal f�� l��thair. T��thar ag cur na Gaedhilge i leath-taoibh d'fhonn tabhairt suas tairbheach d'fhagh��il i mB��arla. Agus beifear d�� cur i leath-taoibh go mbeidh s�� 'n-ar gcumas teagasc oireamhnach tairbheach a thabhairt i nGaedhilg do'n aos ��g a labhrann �� do r��ir dh��thchais. Is maith an rud timthiridhe do scaoileadh amach f��'n dtuaith; is maith an sud craobhacha do chur ar bun annso is anns��d 'sna cr��ochaibh Gaedhealacha. N��'l aon locht agam le fagh��il ortha, acht creid mise leis n�� r��idhteochaidh timthiridhe an cheist go l�� an chunntais. D�� mbeadh timthire againn i gc��ir gach sr��id-bhaile n�� gach baile Gaedhealach & gach timthire a bheith ag obair go dian d��thrachtach �� cheann ceann na bliadhna, d�� mbeadh craobh do Chonnradh na Gaedhilge i ngach baile & na leabhair is deise 'san domhan d�� gcur amach gach seachtmhain agus an ce��l is br��oghmhaire i n��irinn d�� spreagadh agus an rinnce is anamamhla le fagh��il f�� ghl��as againn--n�� chuirfeadh na neithe sin go l��ir sonas n�� bail ar ��r dteangain d�� mbadh rud �� gur bh'��igin do'n aos ��g iomp��dh ar an mB��arla chum an tabhairt suas d'oireann d��ibh d�� ngn�� saoghail d'fhagh��il. Is mar sin at�� an sc��al f�� l��thair, agus is mar sin a bheidh an sc��al go gcuirfear scoileanna f��or-Ghaedhealacha ar bun. Acht mar adeir Con��n Maol, tosnuightear le h��an-scoil amh��in. B��onn gach aon tosnughadh lag. Lastar��an-choinneal bheag amh��in mar thosnughadh, agus is gearr go mbeidh soillse ar nd��thain againn. An bhfeacabhar riamh an chuma i n-a lastar na coinle 'sna heaglasaidhibh. Nuair a bh��onn cruinniughadh m��r bailighthe le ch��ile agus coinneal i l��imh gach duine aca, faghthar aon bhuaiceas bheag amh��in; lastar ��; lastar coinneal i l��imh dhuine ��igin l��i, druideann an duine sin a choinneal ar lasadh chum coinle a chomhursan, & lasann a choinneal; lasann si��d coinneal an t�� bh��onn le n-ais, agus d�� r��ir sin ritheann an teine �� dhuine do duine, agus is gearr an mhoill go bhfeictear blaodhm solais ag gealadh