Apô-Apô (Zarzuela) at Kung Sinong Apô-Apô (Kasaysayan) | Page 7

_anyong sasaksakin, biglang?lalabas si Ludovico pipigilin ang kamay ni?Soledad_.
Vico.--Isalong ang punyal.??Itago ang punyal baca madun~gisan!
Sayang ang punyal mo na magkakadun~gis?pumatay sa isang gaya nitong ganid?mabuti pa ang hayop hindi nangagahis?gaya nitong tigre, hantik sa limatik.
Sayang nitong aking m~ga pagtatapat?n~g pakikisama sa gaya mong oslak?sayang ang n~galan mong sa baya'y natanyag?ang kapurihan ko'y di mo na nilin~gap.
Ano pa't ang ukol marapat na gawin?sa isang gaya mo, ang huag batiin?pagka't kawan~gis ka n~g hayop na kambing?kahit anong damo ay ibig lamunin.
?Huag matigagali ikaw ay man~gusap?matapang sa musmos, duag sa malakas?ibig mong mag-ap? sa pipe at bulag?duag, dun~go, kimi, sa nak��kasukat.
Agong.--Huag palabisin ang pananalita at n~g di sa dugo dito ay bumaha.
Vico.--?Ano ang tinuran?
Agong.--Ikaw ay gumawa _dudukot n~g punyal_.
Vico.--Ikaw pa ang matapang ...
Agong.--Wala kang hiya. _Lalabas na biglang bigla si Bacocoy at si Pedro_.
Ang dalawa.--Ikaw ang lalong walang hiya _sasakalin si Agong n~g dalawa maglalabasan ang m~ga obrero may m~ga dalang garrote_.
Agong.--Bakokoy ?bakit ka nakapan~gusap?
Bakokoy.--Bakokoy, isip mo yata ako'y pipe, kaya pala ibig na ibig mong makisama sa akin dahil sa ako'y pipe, kawikaan mo'y kahit anong gawin mo'y masusunod mo ang ... pag-aap?-apoan, mula n~gayon iwala mo na sa isip mo ang pang-uulol at nahahalata ka na.
Agong.--Pedro, tio Pedro huag mo akong sakalin.
Pedro.--Tatawagin mo pa akong tio Pedro ganyan pala ang ugali mo, wala kang ibig ��lulin kundi ang pinakikinaban~gan. Hoy tignan mo, dahil sa iyong kasamaan kita ay kina-aawaan, pagka't anong magagawa ko talaga n~g palang masama ka.
Juan.--Maraming kuntil butil ?lalantakan ko na po? _aambaan n~g hampas n~g garrote_.
Vico.--Huag, huag at marurumihan ang inyong dan~gal na?sumakit sa gaya niyan, ang marapat na gawin dayukdukin sa hapis at saka bayaan.
Pedro.--Kung gayon alsa tayong lahat. _Babalaan at waring?mag-aalisan_.
Agong.--?Saan kayo magsisiparoon?
Bakokoy.--Huag mo na kaming habulin n~g hindi ka mapahamak.
_Lalabas si Mar��a may dalang ilaw_.
Maria.--?Sinong pan~gahas iyan?
Agong.--Ako Maria.
Maria.--Ah, ikaw pala, n~gayon ka lamang namin nakilala kaya pala ibig na ibig mong ikaw ay susundin, ?ha? taksil, baliw, talipand��s, balawis, ganid, halimaw, lilo; sukab, ulupong at ... ?Ano pa ba ang masamang na sa diccionario, para maitumbas ko sa sama n~g tawong iyan? ?Wala na! Husto na, kaya ... Bakokoy, Pedro, Juan. Handa kayo. _waring aambaan n~g tatlo si Agong_. Susunod ka sa bawa't ipag-utos namin. Sapagka't kami ang madalas sangkalanin n~g iyong pagka lanuang dahil sa mabuti kang manghin~gi n~g contribuci��n, ganitong gawin mo, isasahod ang caliwang camay, sapagka't ikaw ang malimit umapi sa kababayan mo, ganitong gawin mo, _isusuntoc ang canan_ ipagpalagay mong ako ang bayan _Luluhod si Mar��a sa harap ni Agong_.
Lodovico.--Kilanlin ang ap? ayaw makisama
kung hindi sa pawang mauulol niya?mag mula sa n~gayon idilat ang mata?pagka't daig nito ang m~ga b��vora.
Ating pamangkaan matingkalang bilin?n~g bantog na Rizal tumubos sa atin?kailan man anya at walang alipin?walang manglulupig walang mananaksil.
WAK��S.

P.S. Lopez.
KUNG SINONG
="AP?-AP?"=
KASAYSAYAN
MAYNILA
Limbagan nina Fajardo at Kasama
Daang Carriedo Blg. 101, Sta. Cruz
=1908.=
=Sa aking Bayan=
Sa dawag n~g pait, noong kadiliman?pinilit piniga sa papel makintal?tan��ng pag-ibig kong, di bun~g��n~ga lamang?pag-giliw sa dibdib, doon bumubukal.
Bag�� man at kap��s sa dunong ay sah��l?kapahat��ng ito'y hindi iu-urong?kahi ma't sa dugo'y piliting luman~goy?pagsisikapan ding ipatanto n~gayon.
Panahon naman din n~g pagsisiw��lat?n~g matandang sakit na sa pusong sugat.??Gaya n~g pagtakip! mapanglaw na ulap?sa m~ga bituin, anak n~g liwanag.
?Ilaw ang hin~g? ko! upang matanglawan?ang napatatan~gay, sa ap?-ap?an?at kung hindi ito ang gawing tuntunan?ilagay sa limot yaong Kasarinlan.
Ang alin mang bayan, ang alin mang hul?,?ang alin mang pook, pag may Ap?-ap??ay hindi uunlad, may magandang pus?,?ang santong matuid palagi n~g lik?.
Pagkatha ko nito bumabasang giliw,?hindi ko na n��is ang ako'y purihin?kapamanhikan ko't mataos na lambing?kung babasahin mo, ikaw'y magsalamin.
Dahil sa al��m kong panitik ay b��sal?kung isulat ko pa'y sumasalagals��l?kaya't balang letra'y mayrong kalab?an:?bah��lang puntero n~g babasang pah��m.
?Bayan ko'y malasin! ang pagsusumakit?n~g bawa at pahat sa iyo'y ninibig?sukdang salsal, pulp��l ang aking panitik?di nag-alinlan~gang sa pula'y mabulid.
=Pantaleon S. Lopez.=
_Calle Narciso No. 59 (Pandacan.)_
I.
_Kung sinong Ap?-Ap?._
Nang unang s��bado n~g Mayo ta��n 1908 mayroong nangyaring nakalalagim sa pusong dalisay, sa is�� sa m~ga bayang sakop n~g Kamaynilaan. May pinalab��s na dula na di iba't ito'y ang: ?Ap?-Ap?? pamagat n~g zarzuelang iyon. Alay n~g may katha sa sariling bayan, obrang walang tinutukoy kundi lumiwanag ang pun? n~g dil��m na pinaguulapan, dito'y may Ap?-Ap?ang nanood sa nasabing palab��s; ito'y is��ng tawong pinakahari n~g kadiliman kaya't ang kanyang pan~galan ay: Agong kadiliman; is��ng tawong kalaban n~g liwanag, isang tawong kalaban n~g kanyang pinakikinaban~gan, isang malimit gumahasa n~g katwiran, hindi matangkad, hindi pandak ay kulang sa sukat: hindi katandaan n~guni't maput? an~g anit n~g ulo. Sa ganito'y bahalang magkur? ang irog na bumabasa, kung gaano ang buti't sama ni Kadiliman. Ating pagmasdan ang nangyari sa loob n~g dulaan samantalang itinatanghal ang ?Ap?-Ap?:? N~g sumapit ang escena na pinipilit papilm��han ang isang kasulatan upang ito'y ihalal sa pagpupun? dahil sa itong laging panaginip ni Agong na siya ang pun? sa lahat, na ayaw pilmahan ni Totong n~galan n~g ayaw pumilma sa obra, walang isin��sagot kundi ganit��:
?Ang laya n~g tawo'y dapat mong igalang?pumili n~g